Sincaplar Kışa Nasıl Hazırlanır ve Sakladığını Nasıl Bulur?

Sonbahar ilerledikçe park ve bahçelerde sincapların telaşı gözle görülür biçimde artar. Ağaç dallarında bir aşağı bir yukarı koşan, ağzında ceviz ya da meşe palamuduyla toprağı eşeleyen bu küçük hayvanlar aslında son derece düzenli bir işin peşindedir. Kışın besin bulmanın zorlaştığı aylara hazırlık, sincaplar için birkaç haftaya sığdırılmış yoğun bir çalışma dönemidir ve bu dönemin sonunda hayvanın hayatta kalıp kalmayacağı büyük ölçüde belli olur.

Kışa hazırlık neden sonbaharda yoğunlaşır

Sincapların besin kaynağı olan sert kabuklu meyveler, kozalak tohumları ve palamutlar yılın belirli bir döneminde olgunlaşır. Bu bolluk uzun sürmez; yağmur, çürüme ve diğer hayvanların rekabeti kısa sürede stoğu eritir. Bu nedenle sincap, ortada bolluk varken toplamayı ve saklamayı bir arada yürütür. Bolluk döneminin kısa olması, hayvanın günün büyük bölümünü yiyecek taşımaya ayırmasına yol açar ve bu davranış yılın diğer aylarında görülmez.

Aynı dönemde sincabın vücudunda da değişimler olur. Beslenme yoğunlaştıkça yağ deposu artar, tüyler kalınlaşır ve kürk kışa uygun bir kalınlığa ulaşır. Ağaç kovuklarında ya da dal aralarında kurulan yuvalar yaprak, kabuk ve kuru otla döşenerek yalıtım sağlanacak hale getirilir. Yani hazırlık yalnızca yiyecekle ilgili değildir; barınak ve beden aynı takvim içinde birlikte kışa ayarlanır.

Dağınık saklama denen yöntem

Birçok sincap türü, topladığı yiyeceği tek bir depoya yığmak yerine geniş bir alana yayılmış yüzlerce küçük noktaya gömer. Her deliğe genellikle bir ya da birkaç parça konur, üstü toprak ve yaprakla örtülür. Bu yöntemin en büyük avantajı riski dağıtmasıdır. Tek bir depo başka bir hayvan tarafından bulunursa tüm kış stoğu bir anda kaybedilir; yüzlerce küçük nokta ise ancak parça parça yağmalanabilir.

Bu dağınık saklama düzeni, sincabın alan bilgisini de zorunlu kılar. Hayvan gömdüğü noktayı rastgele seçmez; ağaç kökü, taş, çit dibi gibi sabit işaretlerin yakınını tercih eder. Bu sabit noktalar sonradan aramayı kolaylaştıran birer referans işlevi görür. Yani sincap yalnızca yiyeceği değil, o yiyeceğin çevresindeki manzarayı da belleğine kaydeder.

Saklanan yiyecek nasıl bulunur

Sincabın gömdüğü besini bulmasında iki mekanizma birlikte çalışır. Birincisi mekânsal bellektir: hayvan, gömme sırasında çevredeki ağaçların, kayaların ve yükseltilerin birbirine göre konumunu hatırlar ve aylar sonra bu ilişkileri kullanarak bölgeye geri döner. İkincisi kokudur. Toprağın altındaki bir cevizin yaydığı koku, özellikle toprak nemliyse yüzeye ulaşır ve yakın mesafeden algılanabilir hale gelir.

Bu iki yöntemin iş bölümü oldukça mantıklıdır. Bellek, hayvanı doğru bölgeye getirir; koku ise son birkaç adımda kesin noktayı bulmayı sağlar. Kuru ve donmuş toprakta koku yayılımı zayıfladığı için bellek daha belirleyici olur, yumuşak ve nemli toprakta ise koku öne çıkar. Sincap kazmaya başladığında toprağı birkaç noktadan yoklaması, aslında bu iki bilginin arasındaki küçük sapmayı kapatma çabasıdır.

Unutulan yiyeceklerin ormana katkısı

Sincapların gömdüğü her parça geri alınmaz. Bir kısmı unutulur, bir kısmına kış boyunca ihtiyaç duyulmaz, bir kısmının sahibi ise ilkbaharı göremez. Toprağın altında uygun derinlikte, nemli bir ortamda bekleyen bu tohumlar ilkbaharda çimlenme şansı bulur. Ceviz, meşe ve kayın gibi ağırlığı nedeniyle uzağa taşınamayan tohumların yayılmasında sincapların bu unutkanlığı doğal bir dağıtım düzeni yaratır.

Bu nedenle sincap davranışı yalnızca bireysel bir hayatta kalma stratejisi değil, ormanın kendini yenileme sürecinin de bir parçasıdır. Hayvanın kendi çıkarı için yaptığı gömme işi, farkında olmadan yeni fidanların ortaya çıkmasını sağlar. Ormanlık alanlarda sincap nüfusunun sağlıklı olması, ağaç türlerinin yayılımı açısından da anlam taşır.

Hırsızlık ve sahte gömme davranışı

Sincaplar birbirlerinin deposunu yağmalamaktan çekinmez. Bu rekabet, ilginç bir davranışı beraberinde getirir: hayvan izlendiğini fark ettiğinde gömme hareketlerini yapar ama yiyeceği bırakmaz, sonra başka bir yere gider ve asıl gömmeyi orada gerçekleştirir. Bu davranış, saklama işinin sadece kazma ve örtmeden ibaret olmadığını, çevredeki rakiplerin de hesaba katıldığını gösterir.

Aynı nedenle sincaplar gömme öncesinde çevreyi tarar, kısa aralıklarla durup dinlenir ve yakında başka bir hayvan varsa işlemi erteler. Yiyeceği ağzında bir süre taşıyıp uygun anı beklemek sık görülen bir davranıştır. Bu ihtiyat, kış boyunca hayatta kalmayı belirleyen depo miktarını korumaya yöneliktir.

Kış boyunca sincap ne yapar

Yaygın kanının aksine ağaç sincaplarının çoğu tam anlamıyla kış uykusuna yatmaz. Havanın çok soğuk olduğu günlerde yuvada kalır, hareketi azaltır ve enerji harcamasını düşürür; hava düzeldiğinde ise dışarı çıkıp depolarına başvurur. Yer sincaplarının bir bölümü ise gerçek anlamda uzun süreli uykuya geçer. Bu fark, hangi türün nerede yaşadığına ve kışın ne kadar sert geçtiğine bağlıdır.

Kış aylarında besin arayışı yalnızca gömülü depolarla sınırlı kalmaz. Ağaç kabuğu, tomurcuk, mantar ve kozalak kalıntıları da devreye girer. Depo tükendiğinde ya da bulunamadığında bu alternatifler önem kazanır. Bu yüzden kışı çeşitli bitki örtüsüne sahip alanlarda geçiren sincapların şansı, tek tür ağacın bulunduğu alanlardakine göre daha yüksektir.

Sincapları beslemek konusunda dikkat

Parkta karşılaşılan sincaplara yiyecek vermek yaygın bir davranıştır ama dikkat gerektirir. Tuzlu, şekerli ve işlenmiş gıdalar bu hayvanların sindirimine uygun değildir. Ekmek ve cips gibi ürünler besleyici değeri düşük olduğu için doğal beslenme düzenini bozar. İnsana alışan sincapların doğal ihtiyat davranışını kaybetmesi de uzun vadede kendileri için risk yaratır.

Sincapların kışa hazırlığı, doğada işleyen sade ama etkili bir düzenin örneğidir. Kısa bir bolluk dönemi, riski dağıtan bir saklama yöntemi, belleğin ve kokunun birlikte çalıştığı bir bulma sistemi ve tüm bunların yan ürünü olarak yeni ağaçların doğması. Bir sonraki sonbaharda toprağı eşeleyen bir sincap gördüğünüzde, önünüzde aylara yayılan bir planın ilk adımının atıldığını hatırlamak bu telaşı çok daha anlaşılır kılar.